Một số test trắc nghiệm trầm cảm thường dùng | Safe and Sound

Khi thường xuyên buồn bã, mất hứng thú hoặc mệt mỏi kéo dài, bạn có thể băn khoăn liệu mình có đang gặp vấn đề về trầm cảm hay không. Bài test trầm cảm là một trong những công cụ giúp nhận diện các triệu chứng đáng lưu ý và đánh giá mức độ khó khăn ban đầu. Tuy nhiên, kết quả không thay thế chẩn đoán của bác sĩ. Vậy hiện nay có những bài test nào thường được sử dụng và chúng khác nhau ra sao?

Nguyễn Thị Hồng Hạnh | Bác sĩ - Ứng dụng chăm sóc sức khoẻ tinh thần Safe and Sound

Trung tâm Nghiên cứu Sức khỏe Cộng đồng và Phát triển

1. Bài test trầm cảm là gì?

Bài test trầm cảm là tập hợp các câu hỏi hoặc tiêu chí đánh giá được xây dựng nhằm ghi nhận những biểu hiện có thể liên quan đến trầm cảm, chẳng hạn như tâm trạng buồn bã, mất hứng thú, thay đổi giấc ngủ, mệt mỏi hoặc khó tập trung.

Tùy theo mục đích sử dụng, các công cụ này có thể hỗ trợ:

  • Sàng lọc: Nhận diện những người có biểu hiện cần được đánh giá chuyên sâu hơn.
  • Đánh giá mức độ triệu chứng: Ghi nhận mức độ và tần suất các biểu hiện trầm cảm.
  • Theo dõi tiến triển: So sánh sự thay đổi triệu chứng trong quá trình hỗ trợ hoặc điều trị.

Một điểm quan trọng cần hiểu là bài test không thể tự xác định một người có mắc trầm cảm hay không. Kết quả sàng lọc dương tính không đồng nghĩa với chẩn đoán mắc bệnh; ngược lại, kết quả thấp cũng không loại trừ hoàn toàn khả năng có vấn đề cần được quan tâm.

Để đưa ra chẩn đoán, bác sĩ cần kết hợp thông tin từ triệu chứng, thời gian xuất hiện, mức độ ảnh hưởng đến cuộc sống, tiền sử sức khỏe và các yếu tố liên quan. Trong một số trường hợp, bác sĩ cũng cần đánh giá để phân biệt trầm cảm với những vấn đề sức khỏe thể chất hoặc tâm thần khác.

Vì vậy, các công cụ trắc nghiệm trầm cảm nên được xem là một phần trong quá trình đánh giá, không phải phương pháp thay thế việc thăm khám chuyên môn.


Ảnh 1: Test trầm cảm có tác dụng hỗ trợ chẩn đoán bệnh

2. Một số bài test trầm cảm thường dùng

2.1. Test trầm cảm của Hamilton (HAMD)

Hamilton Depression Rating Scale (HAMD hoặc HAM-D) là thang đánh giá mức độ triệu chứng trầm cảm được phát triển bởi nhà tâm thần học Max Hamilton vào năm 1960.

Thang đo có nhiều phiên bản, trong đó HAMD-17 là phiên bản 17 mục thường được sử dụng. Ngoài ra còn có các phiên bản dài hơn, chẳng hạn HAMD-21. Công cụ này thường được thực hiện thông qua phỏng vấn và đánh giá của người có chuyên môn, thay vì để người dùng tự làm rồi tự kết luận.

Các nội dung đánh giá có thể bao gồm:

Tính điểm

Không tính điểm

1. Khí sắc trầm 

10. Lo âu (triệu chứng tâm lý)

18. Những biến động trong ngày

2. Cảm giác tội lỗi

11. Lo âu (triệu chứng cơ thể)

3. Tự sát

12. Triệu chứng cơ thể (dạ dày - ruột)

19. Giải thể nhân cách, tri giác sai thực tại

4. Mất ngủ (lúc ban đầu)

5. Mất ngủ (vào giữa đêm)

13. Triệu chứng cơ thể chung

6. Mất ngủ (về sáng)

14. Triệu chứng sinh dục

20. Triệu chứng hoang tưởng

7. Công việc và hoạt động

15. Nghi bệnh

8. Chậm chạp

16. Sút cân

21. Triệu chứng ám ảnh cưỡng bức

9. Kích động

17. Nhận thức

 Ảnh 2: Bệnh trầm cảm được đánh giá theo câu trả lời của bạn

Ưu điểm: HAMD giúp người đánh giá ghi nhận nhiều khía cạnh triệu chứng và theo dõi sự thay đổi theo thời gian.

Lưu ý: Kết quả phụ thuộc vào quá trình phỏng vấn, kỹ năng của người đánh giá và phiên bản thang đo được sử dụng. Đây không phải bài test tự đánh giá dành cho mọi người.

2.2. Test trầm cảm của Beck (BDI)

Beck Depression Inventory (BDI) là công cụ tự đánh giá được phát triển bởi nhà tâm lý học Aaron T. Beck và cộng sự. Công cụ này được sử dụng để ghi nhận những biểu hiện liên quan đến trầm cảm và đánh giá mức độ triệu chứng.

Phiên bản BDI ban đầu gồm 21 mục. BDI-II là phiên bản được điều chỉnh sau này, cũng gồm 21 mục và tập trung vào các biểu hiện trong khoảng thời gian gần đây.

Các nội dung được đề cập trong BDI-II bao gồm:

1. Cảm giác buồn

8. Sự đổ lỗi cho bản thân

15. Tràn đầy sức lực

2. Suy nghĩ về tương lai

9. Ý nghĩ tự sát

16. Thay đổi giấc ngủ 

3. Cảm giác thất bại

10. Khóc nhiều hơn

17. Dễ cáu kỉnh, bực bội

4. Sự hứng thú

11. Bồn chồn kích động

18. Thay đổi ăn uống

5. Cảm giác tội lỗi

12. Mất quan tâm

19. Sự tập trung

6. Sự trừng phạt

13. Sự quyết đoán

20. Sự mệt mỏi

7. Cảm giác với bản thân

14. Bản thân vô dụng

21. Hứng thú tình dục

Ưu điểm: BDI giúp người làm bài nhìn nhận nhiều khía cạnh trong trải nghiệm cảm xúc, suy nghĩ và sinh hoạt của bản thân.

Lưu ý: Đây là công cụ tự báo cáo, nên kết quả có thể chịu ảnh hưởng từ cách người làm hiểu và trả lời câu hỏi. Việc diễn giải cần căn cứ vào phiên bản, hướng dẫn chấm điểm và bối cảnh sử dụng. Một số phiên bản BDI có điều kiện bản quyền, vì vậy cần kiểm tra quyền sử dụng trước khi đăng tải hoặc triển khai trực tuyến.

2.3. Test đánh giá trầm cảm - lo âu - stress (DASS-21)

DASS-21 (Depression Anxiety Stress Scales – 21 items) là bộ câu hỏi tự đánh giá gồm 21 mục, được xây dựng để ghi nhận ba nhóm biểu hiện: trầm cảm, lo âu và stress.

Mỗi nhóm có 7 câu hỏi, tập trung vào những trải nghiệm khác nhau:

1. Tôi dường như không có chút cảm xúc tích cực nào

2. Tôi thấy khó bắt tay vào công việc

3. Tôi thấy mình chẳng có gì để mong đợi

4. Tôi cảm thấy chán nản, thất vọng

5. Tôi không thấy hăng hái với bất kỳ việc gì nữa

6. Tôi cảm thấy mình chẳng đáng làm người

7. Tôi thấy cuộc sống vô nghĩa

DASS-21 thường yêu cầu người làm đánh giá mức độ xuất hiện của các biểu hiện trong tuần vừa qua theo các phương án trả lời có mức điểm tương ứng.

Ưu điểm: DASS-21 giúp phân biệt ba nhóm biểu hiện thường có thể xuất hiện đồng thời, từ đó hỗ trợ người làm bài nhận diện khía cạnh cần quan tâm.

Lưu ý: DASS-21 không phải công cụ chẩn đoán trầm cảm, rối loạn lo âu hay một bệnh lý cụ thể. Điểm số cần được diễn giải theo hướng dẫn của thang đo và không nên tự dùng để kết luận tình trạng sức khỏe tâm thần.

Bạn có thể tìm hiểu và thực hiện bài đánh giá DASS-21 trên nền tảng Safe & Sound TẠI ĐÂY.

2.4. Test đánh giá trầm cảm cộng đồng (PHQ-9)

Ảnh 3:  Người bệnh có thể tự đánh giá về mức độ trầm cảm, lo âu, stress ngay tại nhà thông qua PHQ-9  

PHQ-9 (Patient Health Questionnaire-9) là công cụ tự đánh giá gồm 9 câu hỏi, được sử dụng phổ biến để sàng lọc các triệu chứng trầm cảm và theo dõi mức độ triệu chứng theo thời gian.

Chín câu hỏi tập trung vào những biểu hiện trong hai tuần gần nhất, bao gồm:

1. Sự hứng thú trong công việc

6. Sự thất vọng về bản thân

2. Chán nản, kiệt sức, tuyệt vọng

7. Sự tập trung

3. Rối loạn giấc ngủ

8. Hoạt động chậm chạp

4. Mệt mỏi/thiếu năng lượng

9. Ý nghĩ tự sát

5. Rối loạn ăn uống

 

Mỗi câu trả lời được chấm từ 0 đến 3 điểm. Tổng điểm dao động từ 0 đến 27, phản ánh mức độ triệu chứng được ghi nhận qua bảng hỏi.

Ưu điểm: PHQ-9 tương đối ngắn gọn, dễ triển khai và có thể hỗ trợ theo dõi sự thay đổi triệu chứng qua các lần đánh giá.

Lưu ý: Điểm PHQ-9 không đủ để xác định chẩn đoán trầm cảm. Đặc biệt, nếu người làm bài lựa chọn câu trả lời khác 0 ở câu hỏi thứ 9, cần được đánh giá trực tiếp về mức độ an toàn và nguy cơ tự làm hại bản thân, không nên chỉ dựa vào tổng điểm.

3. Nên lựa chọn bài test trầm cảm nào?

Không có một thang đo phù hợp với tất cả mọi người. Việc lựa chọn phụ thuộc vào mục đích đánh giá, đối tượng sử dụng và điều kiện thực hiện.

Công cụ

Hình thức

Mục đích chính

HAMD

Người có chuyên môn phỏng vấn, đánh giá

Đánh giá mức độ triệu chứng và theo dõi tiến triển

BDI

Tự đánh giá

Ghi nhận biểu hiện và mức độ triệu chứng trầm cảm

DASS-21

Tự đánh giá

Đánh giá ba nhóm biểu hiện trầm cảm, lo âu và stress

PHQ-9

Tự đánh giá hoặc có người hỗ trợ thực hiện

Sàng lọc và theo dõi triệu chứng trầm cảm

Nếu muốn tìm hiểu ban đầu về tình trạng của mình, bạn có thể lựa chọn công cụ tự đánh giá phù hợp như PHQ-9 hoặc DASS-21. Trong khi đó, HAMD thường phù hợp hơn với quá trình đánh giá do người có chuyên môn thực hiện.

Dù lựa chọn công cụ nào, bạn cũng không nên tự kết luận mình mắc bệnh chỉ dựa trên kết quả. Nếu có biểu hiện kéo dài hoặc ảnh hưởng đến cuộc sống, hãy trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần.

4. Cần làm gì sau khi có kết quả bài test trầm cảm?

Sau khi hoàn thành bài đánh giá, điều quan trọng không chỉ là nhìn vào tổng điểm mà còn cần xem xét những biểu hiện cụ thể và mức độ ảnh hưởng của chúng.

Bạn có thể tham khảo các bước sau:

Bước 1: Đọc kết quả một cách thận trọng

Tìm hiểu ý nghĩa của mức điểm theo đúng hướng dẫn của phiên bản thang đo. Không so sánh kết quả giữa những công cụ khác nhau vì mỗi công cụ có cấu trúc và cách tính điểm riêng.

Bước 2: Quan sát các biểu hiện trong cuộc sống

Hãy chú ý đến thời gian xuất hiện triệu chứng, tần suất, mức độ ảnh hưởng đến công việc, học tập, giấc ngủ và các mối quan hệ.

Bước 3: Tìm kiếm đánh giá chuyên môn khi cần

Nếu kết quả cho thấy có nhiều biểu hiện đáng lưu ý hoặc bạn đang gặp khó khăn kéo dài, hãy trao đổi với bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý phù hợp. Việc đánh giá chuyên sâu sẽ giúp xác định nguyên nhân và lựa chọn hướng hỗ trợ.

Bước 4: Ưu tiên an toàn khi có ý nghĩ tự làm hại bản thân

Nếu có ý nghĩ tự sát hoặc tự làm tổn thương bản thân, hãy tìm sự trợ giúp trực tiếp ngay lập tức từ người đáng tin cậy và cơ sở y tế gần nhất. Không nên chờ đến khi hoàn thành thêm bài test hoặc chỉ dựa vào kết quả trực tuyến.

CTA-CHIA-SE-CUNG-SNS

5. Điều trị trầm cảm như thế nào?

Trầm cảm có thể được hỗ trợ bằng nhiều phương pháp khác nhau. Việc lựa chọn phụ thuộc vào mức độ triệu chứng, hoàn cảnh cá nhân, tiền sử sức khỏe và đánh giá của người có chuyên môn.

5.1. Trị liệu tâm lý

Trị liệu tâm lý là một trong những phương pháp thường được sử dụng trong hỗ trợ người mắc trầm cảm. Một số phương pháp như liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT) có thể giúp người tham gia nhận diện những kiểu suy nghĩ và hành vi không có lợi, từ đó từng bước xây dựng cách ứng phó phù hợp hơn.

Trong quá trình trị liệu, chuyên gia tâm lý sẽ cùng người tham gia tìm hiểu những khó khăn đang gặp phải, xác định mục tiêu và lựa chọn phương pháp phù hợp. Hiệu quả phụ thuộc vào tình trạng của từng người và quá trình thực hiện.

5.2. Sử dụng thuốc khi có chỉ định

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống trầm cảm như một phần của kế hoạch điều trị. Việc lựa chọn thuốc, liều lượng và thời gian sử dụng cần được bác sĩ đánh giá và theo dõi.

Người bệnh không nên tự ý mua thuốc, thay đổi liều hoặc ngừng thuốc khi chưa trao đổi với bác sĩ. Thuốc chống trầm cảm cũng không phải là lựa chọn bắt buộc cho tất cả trường hợp.

5.3. Kết hợp chăm sóc bản thân và hỗ trợ từ người xung quanh

Bên cạnh phương pháp chuyên môn, việc duy trì những thói quen có lợi có thể hỗ trợ quá trình phục hồi:

  • Duy trì lịch sinh hoạt và giấc ngủ tương đối ổn định.
  • Vận động thể chất phù hợp với sức khỏe.
  • Dành thời gian cho những hoạt động từng mang lại niềm vui.
  • Chia sẻ với người thân hoặc người đáng tin cậy.
  • Hạn chế sử dụng rượu bia và các chất có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe.

Những thay đổi này không thay thế điều trị khi cần, nhưng có thể góp phần hỗ trợ sức khỏe tổng thể.

6. Safe & Sound hỗ trợ bạn như thế nào?

Khi nhận thấy những dấu hiệu bất thường về cảm xúc và sức khỏe tinh thần, việc tìm kiếm hỗ trợ phù hợp là bước quan trọng. Safe & Sound hướng đến việc giúp người dùng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe tinh thần thông qua các hoạt động đánh giá, tham vấn và kết nối với người có chuyên môn.

Thông qua dịch vụ của Safe & Sound, bạn có thể:

  • Trao đổi về những khó khăn tâm lý đang gặp phải trong môi trường tôn trọng và bảo mật.
  • Tìm hiểu các yếu tố có thể ảnh hưởng đến cảm xúc, suy nghĩ và hành vi.
  • Cân nhắc hướng hỗ trợ phù hợp với nhu cầu và hoàn cảnh cá nhân.
  • Theo dõi quá trình hỗ trợ và điều chỉnh mục tiêu khi cần.

Đội ngũ chuyên môn có sự tham gia của các chuyên gia tâm lý và bác sĩ tâm thần, với vai trò phù hợp trong đánh giá và hỗ trợ sức khỏe tinh thần. Việc lựa chọn hình thức hỗ trợ sẽ dựa trên tình trạng cụ thể của từng người.

Bạn có thể tìm hiểu thêm về dịch vụ hỗ trợ tâm lý tại Safe & Sound để lựa chọn hình thức phù hợp.

Với sự phối hợp giữa Bác sĩ Tâm thần -  Chuyên gia tâm lý và ứng dụng Công nghệ trong chăm sóc sức khỏe tinh thần, dịch vụ tư vấn/tham vấn Safe and Sound tự hào tiên phong hỗ trợ bạn “Tự phát hiện sớm - Sơ cứu cảm xúc tức thời - Hỗ trợ đồng hành dài hạn”.

Nếu bạn nghi ngờ mình gặp vấn đề tâm lý, hoặc muốn biết thêm thông tin về dịch vụ tham vấn - tư vấn tâm lý, bạn có thể liên hệ tới HOTLINE 0964 778 911 (Điện thoại/Zalo, 24/7) để được giải đáp và hỗ trợ trong thời gian sớm nhất! 

CÁCH THỨC ĐẶT LỊCH HẸN tham vấn/tư vấn trực tuyến hoặc trực tiếp với chuyên gia

Safe and Sound - thuộc Viện Ứng dụng Công nghệ Y tế (IMT)

Tài liệu tham khảo

  1. American Psychological Association. Depression Assessment Instruments. https://www.apa.org/depression-guideline/assessment
  2. MedlinePlus. Depression Screening. https://medlineplus.gov/lab-tests/depression-screening/
  3. Kroenke, K., Spitzer, R. L., & Williams, J. B. W. (2001). The PHQ-9: Validity of a brief depression severity measure. Journal of General Internal Medicine, 16, 606–613. https://doi.org/10.1046/j.1525-1497.2001.016009606.x

Xem thêm:

Điều trị trầm cảm bao lâu thì khỏi? Hiểu đúng để không bỏ cuộc giữa chừng

Trầm cảm là gì? Khi nào cảm xúc buồn bã có thể là vấn đề cần quan tâm?

Sự khác biệt giữa trầm cảm và nỗi buồn thông thường/ Có phải buồn là biểu hiện của trầm cảm?

: Một số test trắc nghiệm trầm cảm thường dùng | Safe and Sound